- 3
- เมษายน
ใน EP.1 เราได้เรียนรู้ว่าครุภัณฑ์คืออะไร แบ่งเป็นกี่หมวด กี่ประเภท ใน EP.2 นี้จะลงลึกเรื่องที่เจ้าหน้าที่พัสดุและเจ้าหน้าที่บัญชีสับสนมากที่สุด — ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ต่างจากวัสดุอย่างไร? การคิดค่าเสื่อมราคาทำยังไง? พร้อม เคสจริง 2 กรณี ที่พบบ่อยในหน่วยงานภาครัฐ: ครุภัณฑ์เป็นชุด (ชุดคอมพิวเตอร์) และงานเหมาปรับปรุงห้องประชุม
สรุปง่ายๆ: ค่าเสื่อมราคาครุภัณฑ์ภาครัฐใช้ วิธีเส้นตรง (Straight-line) = (มูลค่าพร้อมใช้งาน - 1 บาท) ÷ อายุการใช้งาน — โดย "มูลค่าพร้อมใช้งาน" ต้องรวมค่าขนส่ง ค่าติดตั้ง ค่าเดินสายทุกอย่างเข้าไปในตัวครุภัณฑ์แต่ละชิ้น
ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ — ทำไมไม่ใช่วัสดุ?
จาก EP.1 เราทราบว่าครุภัณฑ์ต้องมีมูลค่า ≥ 5,000 บาท แต่ในหน่วยงานภาครัฐมีสิ่งของจำนวนมากที่ คงทนถาวร ใช้งานได้นานหลายปี แต่ราคาต่ำกว่า 5,000 บาท — สิ่งของเหล่านี้ไม่ใช่วัสดุ แต่เป็น "ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์"
| ตัวอย่าง | ราคา | ลักษณะ | จัดเป็น |
|---|---|---|---|
| พัดลมตั้งโต๊ะ | 1,500 บาท | คงทน ใช้ได้หลายปี | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ |
| เครื่องคิดเลข | 1,200 บาท | คงทน ใช้ได้หลายปี | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ |
| เก้าอี้สำนักงาน | 3,500 บาท | คงทน ใช้ได้หลายปี | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ |
| หมึกพิมพ์ (2,800 บาท) | 2,800 บาท | สิ้นเปลือง ใช้แล้วหมด | วัสดุ |
| กระดาษ A4 (5 รีม) | 750 บาท | สิ้นเปลือง ใช้แล้วหมด | วัสดุ |
หลักการสำคัญ: ดูที่ "ลักษณะ" ก่อนดู "ราคา" — ถ้าสิ้นเปลือง ใช้แล้วหมดไป = วัสดุเสมอ ไม่ว่าราคาจะสูงแค่ไหน ถ้าคงทนถาวรแต่ราคาต่ำกว่า 5,000 บาท = ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ ซึ่งต้องลงบัญชีคุมและตรวจนับ ไม่ใช่ปล่อยผ่านเหมือนวัสดุ
ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ต้องทำอะไรบ้าง?
| การดำเนินการ | ครุภัณฑ์ (เกินเกณฑ์) | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | วัสดุ |
|---|---|---|---|
| ลงบัญชี | บัญชีสินทรัพย์ (ในงบดุล) | บัญชีวัสดุ (ทะเบียนคุม) | ค่าใช้จ่าย (ตัดทันที) |
| ค่าเสื่อมราคา | ต้องคิดทุกปี | ไม่ต้องคิด | ไม่ต้องคิด |
| การควบคุม | ขึ้นทะเบียน + กำหนดรหัส | ลงทะเบียนคุม + กำหนดรหัส | ไม่ต้องกำหนดรหัส |
| ตรวจนับ | ประจำปี (บังคับ) | ตามความเหมาะสม | เฉพาะคงคลัง |
| จำหน่าย | ตามระเบียบ (ขาย/บริจาค/ทำลาย) | ตามระเบียบ (ขั้นตอนง่ายกว่า) | ไม่ต้องทำ |
การคิดค่าเสื่อมราคา — วิธีเส้นตรง (Straight-line)
ภาครัฐไทยกำหนดให้คิดค่าเสื่อมราคาด้วย วิธีเส้นตรง (Straight-line Method) ซึ่งเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด:
สูตร:
ค่าเสื่อมราคาต่อปี = (มูลค่าพร้อมใช้งาน - มูลค่าคงเหลือ) ÷ อายุการใช้งาน
โดย มูลค่าคงเหลือ (Residual Value) ของภาครัฐ = 1 บาท (เป็นมูลค่าที่เหลือไว้เพื่อให้รู้ว่าครุภัณฑ์ยังอยู่ในทะเบียน แม้จะหมดค่าเสื่อมแล้ว)
มูลค่าพร้อมใช้งาน คืออะไร?
มูลค่าพร้อมใช้งาน (Ready-to-use Cost) ไม่ใช่แค่ราคาซื้อครุภัณฑ์ แต่ต้องรวม ทุกค่าใช้จ่ายที่ทำให้ครุภัณฑ์ชิ้นนั้นพร้อมใช้งานได้จริง:
- ราคาซื้อ (ราคาตัวครุภัณฑ์)
- ค่าขนส่ง
- ค่าติดตั้ง
- ค่าเดินสาย/เดินท่อ
- ค่าทดสอบ/สอบเทียบ
ค่าใช้จ่ายทั้งหมดต้องกระจายเข้าครุภัณฑ์แต่ละชิ้น ไม่ใช่แยกเป็นรายการต่างหาก เพราะนี่คือมูลค่าที่ใช้คิดค่าเสื่อมและใช้ขึ้นทะเบียน
ตัวอย่างการคำนวณค่าเสื่อมราคา
ตัวอย่าง 1: เครื่องปรับอากาศ
- ราคาซื้อ: 35,000 บาท
- ค่าติดตั้ง + เดินท่อ: 5,000 บาท
- มูลค่าพร้อมใช้งาน: 40,000 บาท
- อายุการใช้งาน: 8 ปี (หมวดไฟฟ้าและวิทยุ)
- ค่าเสื่อมต่อปี = (40,000 - 1) ÷ 8 = 4,999.88 บาท/ปี
| ปีที่ | ค่าเสื่อมราคาสะสม | มูลค่าตามบัญชี |
|---|---|---|
| 0 (วันที่ได้มา) | 0 | 40,000.00 |
| 1 | 4,999.88 | 35,000.12 |
| 2 | 9,999.76 | 30,000.24 |
| ... | ... | ... |
| 8 | 39,999.00 | 1.00 (มูลค่าคงเหลือ) |
เมื่อครบ 8 ปี มูลค่าตามบัญชีเหลือ 1 บาท — แสดงว่าครุภัณฑ์ยังอยู่ในทะเบียน แต่หมดค่าเสื่อมแล้ว หน่วยงานต้องตัดสินใจว่าจะ ใช้ต่อ (ไม่มีค่าเสื่อมเพิ่ม) หรือจำหน่าย (ขาย/บริจาค/ทำลาย)
เคสจริง 1: ครุภัณฑ์เป็นชุด — ชุดคอมพิวเตอร์
หลายหน่วยงานจัดซื้อคอมพิวเตอร์เป็น "ชุด" — ประกอบด้วยหลายชิ้นที่แยกใช้ไม่ได้ (CPU ไม่มีจอก็ทำงานไม่ได้) กรณีนี้ต้อง เก็บรหัสแยกรายชิ้น แต่คิดค่าเสื่อมราคารวมเป็นชุด
| รายการ | รหัสครุภัณฑ์ | ราคา |
|---|---|---|
| เครื่องคอมพิวเตอร์ (CPU) | 7440-001-0012/1 | 18,000 |
| จอภาพ (Monitor) | 7440-001-0012/2 | 5,500 |
| คีย์บอร์ด + เมาส์ | 7440-001-0012/3 | 800 |
| เครื่องสำรองไฟ (UPS) | 7440-001-0012/4 | 2,500 |
| รวมทั้งชุด | 7440-001-0012 | 26,800 |
การคิดค่าเสื่อม: ใช้มูลค่ารวมทั้งชุด 26,800 บาท ÷ อายุ 5 ปี
ค่าเสื่อมต่อปี = (26,800 - 1) ÷ 5 = 5,359.80 บาท/ปี
ทำไมต้องเก็บรหัสแยก แต่คิดค่าเสื่อมรวม?
- เก็บรหัสแยก → ตรวจนับได้ทีละชิ้น ถ้าจอเสียระบุได้ว่าเป็นชิ้นไหน ย้ายชิ้นส่วนไปใช้กับชุดอื่นก็ทำได้
- คิดค่าเสื่อมรวม → เพราะแยกใช้ไม่ได้ (CPU ไม่มีจอก็ทำงานไม่ได้) ถือเป็นหน่วยใช้งานเดียวกัน
ปัญหาที่พบบ่อยกับครุภัณฑ์เป็นชุด
| ปัญหา | ผลกระทบ |
|---|---|
| เปลี่ยนจอใหม่ แต่ไม่ปรับมูลค่าชุด | ค่าเสื่อมผิด ตรวจสอบไม่ผ่าน |
| คีย์บอร์ดหาย แต่ยังคิดค่าเสื่อมรวม | มูลค่าในบัญชีไม่ตรงกับของจริง |
| บันทึกแยกชิ้น + คิดค่าเสื่อมแยกด้วย | ผิดหลักเกณฑ์ — คีย์บอร์ด 800 บาทจะกลายเป็น "วัสดุ" ทั้งที่เป็นส่วนหนึ่งของชุด |
| ย้ายชิ้นส่วนไปใช้กับชุดอื่น | ต้องตัดจากชุดเดิม + ปรับมูลค่าทั้ง 2 ชุด |
เคสจริง 2: งานเหมาปรับปรุงห้องประชุม
นี่คือเคสคลาสสิกที่พบบ่อยมากในหน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะงานจ้างเหมาในอดีตที่ไม่ได้กำหนดให้ผู้จำหน่ายแจกแจงมูลค่ารายชิ้น
สถานการณ์: ใบเสร็จรวมก้อนเดียว
หน่วยงานจ้างเหมาปรับปรุงห้องประชุม งบ 500,000 บาท ได้ครุภัณฑ์มาทั้งห้อง แต่ใบเสร็จเขียนแค่:
"งานปรับปรุงห้องประชุมชั้น 3 พร้อมติดตั้ง — 500,000 บาท"
| ครุภัณฑ์ในห้อง | รหัส | มูลค่า? |
|---|---|---|
| โปรเจกเตอร์ | 7430-xxx/1 | ไม่ทราบ |
| จอรับภาพ | 7430-xxx/2 | ไม่ทราบ |
| ชุดเครื่องเสียง (มิกเซอร์+ลำโพง+ไมค์) | 7430-xxx/3 | ไม่ทราบ |
| เครื่องปรับอากาศ ×2 | 4120-xxx/4-5 | ไม่ทราบ |
| โต๊ะประชุม + เก้าอี้ 20 ตัว | 7110-xxx/6 | ไม่ทราบ |
| รวม | 500,000 | |
ผลกระทบ: ปัญหาระยะยาว
- ขึ้นทะเบียนได้แค่ "ชุดห้องประชุม" ก้อนเดียว — แยกครุภัณฑ์รายชิ้นไม่ได้
- โปรเจกเตอร์เสีย → ซ่อมไม่ได้ เพราะไม่รู้มูลค่าเดิม จะตั้งงบซ่อมเท่าไหร่?
- แอร์หมดอายุ → จำหน่ายเฉพาะแอร์ทำไม่ได้ เพราะผูกอยู่กับยอดเหมาทั้งก้อน
- ตรวจนับ → เก้าอี้หาย 3 ตัว แต่ตัดมูลค่าไม่ได้
- ค่าเสื่อมราคา → ครุภัณฑ์แต่ละหมวดมีอายุต่างกัน (แอร์ 8 ปี, โปรเจกเตอร์ 5 ปี, เฟอร์นิเจอร์ 15 ปี) แต่ต้องคิดค่าเสื่อมรวมทั้งก้อน
วิธีที่ถูกต้อง: แจกแจงมูลค่าพร้อมใช้งานรายตัว
ปัจจุบันควรบังคับให้ผู้จำหน่ายแจกแจงมูลค่าครุภัณฑ์รายชิ้น พร้อมค่าขนส่ง ค่าติดตั้ง และค่าเดินสาย ตั้งแต่ขั้นตอนจัดซื้อจัดจ้าง (ระบุใน TOR / สัญญาจ้าง)
| รายการ | ราคาครุภัณฑ์ | ค่าขนส่ง+ติดตั้ง+เดินสาย | มูลค่าพร้อมใช้งาน |
|---|---|---|---|
| โปรเจกเตอร์ (พร้อมติดเพดาน+เดินสาย HDMI) | 45,000 | 8,000 | 53,000 |
| จอรับภาพ 120 นิ้ว (พร้อมติดผนัง) | 15,000 | 3,000 | 18,000 |
| ชุดเครื่องเสียง (พร้อมเดินสาย+ติดลำโพง) | 85,000 | 18,000 | 103,000 |
| เครื่องปรับอากาศ ×2 (พร้อมติดตั้ง+เดินท่อ) | 70,000 | 16,000 | 86,000 |
| โต๊ะประชุม + เก้าอี้ ×20 (พร้อมจัดวาง) | 120,000 | 5,000 | 125,000 |
| รวม | 385,000 | ||
สังเกต: ไม่มีบรรทัด "งานเดินสาย+ตกแต่ง" แยกออกมา
ค่าเดินสายทุกรายการถูกกระจายเข้าครุภัณฑ์แต่ละชิ้นแล้ว เพราะมูลค่าพร้อมใช้งาน = ราคาตัวเครื่อง + ทุกค่าใช้จ่ายที่ทำให้ชิ้นนั้นพร้อมใช้งาน นี่คือหลักการที่ถูกต้องสำหรับการขึ้นทะเบียนและประมวลผลค่าเสื่อมราคา
ข้อความที่ควรระบุใน TOR / สัญญาจ้าง
ตัวอย่างข้อความ: "ผู้จำหน่ายต้องแจกแจงมูลค่าครุภัณฑ์รายชิ้น พร้อมค่าขนส่ง ค่าติดตั้ง และค่าดำเนินการทุกรายการที่ทำให้ครุภัณฑ์พร้อมใช้งาน เพื่อใช้ขึ้นทะเบียนและประมวลผลค่าเสื่อมราคา"
ทำไมต้องทำแบบนี้?
| ข้อดี | รายละเอียด |
|---|---|
| ค่าเสื่อมถูกต้อง | โปรเจกเตอร์ 53,000 (ไม่ใช่ 45,000) เพราะค่าติดเพดาน+เดินสายเป็นต้นทุนของมัน |
| จำหน่ายได้ถูกต้อง | ถ้าโปรเจกเตอร์เสีย ตัดมูลค่า 53,000 ออกจากบัญชีได้เลย |
| ซ่อมแซมตั้งงบได้ | รู้มูลค่าเดิมของแต่ละชิ้น ตั้งงบซ่อมได้สมเหตุสมผล |
| ตรวจสอบผ่าน | สตง. เห็นที่มาของมูลค่าชัดเจนทุกรายการ |
| คิดค่าเสื่อมแยกหมวดได้ | แอร์คิด 8 ปี โปรเจกเตอร์คิด 5 ปี เฟอร์นิเจอร์คิด 15 ปี ตามหมวดจริง |
อายุการใช้งานตามหมวดครุภัณฑ์
กรมบัญชีกลางกำหนดอายุการใช้งานมาตรฐานสำหรับคิดค่าเสื่อมราคาแต่ละหมวด ซึ่งเจ้าหน้าที่พัสดุต้องใช้ให้ถูกต้อง:
| หมวดครุภัณฑ์ | อายุ (ปี) | ค่าเสื่อม/ปี (ตัวอย่าง มูลค่า 100,000) |
|---|---|---|
| ครุภัณฑ์คอมพิวเตอร์ | 5 | 19,999.80 |
| ครุภัณฑ์โฆษณาและเผยแพร่ | 5 | 19,999.80 |
| ครุภัณฑ์สำนักงาน | 5–15 | 6,666.60 – 19,999.80 |
| ครุภัณฑ์ไฟฟ้าและวิทยุ | 5–8 | 12,499.88 – 19,999.80 |
| ยานพาหนะและขนส่ง | 8–12 | 8,333.25 – 12,499.88 |
| ครุภัณฑ์โรงงาน | 8–15 | 6,666.60 – 12,499.88 |
| อาคารถาวร | 20–40 | 2,500.00 – 5,000.00 |
Saeree ERP ช่วยเรื่องค่าเสื่อมและครุภัณฑ์เป็นชุดอย่างไร?
ระบบ จัดการครุภัณฑ์ใน Saeree ERP รองรับทุกกรณีที่กล่าวมา:
| ปัญหา | Saeree ERP ทำอย่างไร |
|---|---|
| ครุภัณฑ์เป็นชุด | ผูกรหัสแม่-ลูก (Parent-Child) อัตโนมัติ เก็บรหัสแยก คิดค่าเสื่อมรวม |
| แจกแจงมูลค่าพร้อมใช้งาน | บันทึกราคาซื้อ + ค่าติดตั้ง + ค่าเดินสาย รวมเป็นมูลค่าพร้อมใช้งานให้อัตโนมัติ |
| ค่าเสื่อมราคา | คำนวณอัตโนมัติตามอายุแต่ละหมวด ไม่ต้องคำนวณมือ |
| เปลี่ยน/ย้ายชิ้นส่วน | ย้ายชิ้นส่วนข้ามชุด ระบบปรับมูลค่าทั้ง 2 ชุดให้อัตโนมัติ |
| ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | ลงทะเบียนคุมแยก ไม่คิดค่าเสื่อมแต่ยังติดตามสถานะได้ |
| รายงาน | ออกรายงานค่าเสื่อมสะสม, ครุภัณฑ์ที่หมดอายุ, ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ทั้งหมด |
อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับระบบรับพัสดุและการบริหารคลังพัสดุที่เชื่อมต่อกับระบบครุภัณฑ์ได้ในบทความที่เกี่ยวข้อง
ค่าเสื่อมราคาที่ผิดตั้งแต่วันแรก จะผิดไปอีกตลอดอายุการใช้งาน — แก้ย้อนหลังยาก ตรวจสอบไม่ผ่าน งบการเงินไม่น่าเชื่อถือ การบันทึกมูลค่าพร้อมใช้งานที่ถูกต้องตั้งแต่ขั้นตอนจัดซื้อ คือจุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุด
- สุรีระยา ลิ้มไพบูลย์, Saeree ERP
สรุป
| หัวข้อ | สรุป |
|---|---|
| ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | คงทนแต่ < 5,000 บาท ไม่คิดค่าเสื่อม แต่ต้องลงทะเบียนคุม |
| วิธีคิดค่าเสื่อม | วิธีเส้นตรง: (มูลค่าพร้อมใช้งาน - 1) ÷ อายุการใช้งาน |
| มูลค่าพร้อมใช้งาน | ราคาซื้อ + ค่าขนส่ง + ค่าติดตั้ง + ค่าเดินสาย (รวมเข้าครุภัณฑ์แต่ละชิ้น) |
| ครุภัณฑ์เป็นชุด | เก็บรหัสแยกรายชิ้น คิดค่าเสื่อมรวมเป็นชุด |
| งานเหมา | ต้องบังคับแจกแจงมูลค่าพร้อมใช้งานรายชิ้นใน TOR ตั้งแต่ขั้นจัดซื้อ |
EP.3: การบริหารจัดการครุภัณฑ์ ตั้งแต่จัดหาถึงจำหน่าย — อธิบายวงจรชีวิตครุภัณฑ์ครบวงจร: จัดหา → ขึ้นทะเบียน → ใช้งาน → ตรวจนับ → จำหน่าย พร้อมปัญหาที่พบบ่อย
หากหน่วยงานของคุณกำลังมองหาระบบจัดการครุภัณฑ์ที่คำนวณค่าเสื่อมอัตโนมัติและรองรับครุภัณฑ์เป็นชุด สามารถนัดหมาย Demo หรือติดต่อทีมที่ปรึกษาเพื่อประเมินความพร้อมขององค์กร
