- 3
- เมษายน
"ครุภัณฑ์" คือคำที่เจ้าหน้าที่พัสดุภาครัฐได้ยินทุกวัน แต่พอถามว่า "ครุภัณฑ์ต่างจากวัสดุตรงไหน?" หรือ "เก้าอี้ตัวละ 3,000 บาท จัดเป็นครุภัณฑ์หรือวัสดุ?" — หลายคนยังตอบได้ไม่มั่นใจ บทความนี้เป็น EP.1 ของซีรีส์ครุภัณฑ์ภาครัฐฉบับเข้าใจง่าย จะอธิบายตั้งแต่นิยาม เกณฑ์ราคา หมวดหมู่ และประเภทครุภัณฑ์ทั้งหมดที่เจ้าหน้าที่พัสดุต้องรู้
สรุปง่ายๆ: ครุภัณฑ์ = สิ่งของที่มีมูลค่าตั้งแต่ 5,000 บาทขึ้นไป มีลักษณะคงทนถาวร อายุการใช้งานเกิน 1 ปี ต้องขึ้นทะเบียนและคิดค่าเสื่อมราคา — ถ้าต่ำกว่า 5,000 บาทแต่คงทน จัดเป็น "ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์" ที่ยังต้องควบคุมดูแล
ครุภัณฑ์คืออะไร?
ตามหลักเกณฑ์ของกรมบัญชีกลาง ครุภัณฑ์ (Fixed Assets / Capital Assets) คือ สินทรัพย์ที่มีลักษณะดังนี้:
- มีมูลค่าตั้งแต่ 5,000 บาทขึ้นไป (ต่อหน่วย หรือต่อชุด)
- มีลักษณะคงทนถาวร — ไม่สิ้นเปลืองหมดไปเมื่อใช้งาน
- มีอายุการใช้งานมากกว่า 1 ปี
- ต้องขึ้นทะเบียน กำหนดรหัส และคิดค่าเสื่อมราคา
ครุภัณฑ์แตกต่างจาก วัสดุ ที่เป็นสิ่งของสิ้นเปลือง ใช้แล้วหมดไป เช่น กระดาษ หมึกพิมพ์ น้ำยาทำความสะอาด ซึ่งไม่ต้องขึ้นทะเบียนและไม่คิดค่าเสื่อม การจำแนกให้ถูกต้องตั้งแต่ตอนจัดซื้อจัดจ้างเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะส่งผลต่อการบันทึกบัญชีและการตรวจสอบภายหลัง
ครุภัณฑ์ vs วัสดุ — ต่างกันอย่างไร?
| เกณฑ์ | ครุภัณฑ์ | วัสดุ |
|---|---|---|
| มูลค่า | ตั้งแต่ 5,000 บาทขึ้นไป | ต่ำกว่า 5,000 บาท |
| ลักษณะ | คงทนถาวร ใช้ซ้ำได้ | สิ้นเปลือง ใช้แล้วหมดไป |
| อายุการใช้งาน | มากกว่า 1 ปี | ไม่กำหนด (มักใช้หมดเร็ว) |
| การขึ้นทะเบียน | ต้องขึ้นทะเบียน กำหนดรหัส | ไม่ต้องขึ้นทะเบียนรายชิ้น |
| ค่าเสื่อมราคา | ต้องคิดค่าเสื่อมราคาทุกปี | ไม่คิดค่าเสื่อม (ตัดเป็นค่าใช้จ่ายทันที) |
| การตรวจนับ | ต้องตรวจนับประจำปี | ตรวจนับเฉพาะคงคลัง |
| ตัวอย่าง | คอมพิวเตอร์, เครื่องปรับอากาศ, รถยนต์ | กระดาษ, หมึกพิมพ์, ดินสอ |
จุดที่สับสนบ่อย: เก้าอี้สำนักงานตัวละ 3,500 บาท — ดูเหมือนครุภัณฑ์เพราะคงทนถาวร แต่มูลค่าต่ำกว่า 5,000 บาท จึงจัดเป็น "ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์" ไม่ใช่วัสดุ! (รายละเอียดจะอธิบายใน EP.2)
หมวดหมู่ครุภัณฑ์ตามกรมบัญชีกลาง
กรมบัญชีกลางกำหนดรหัสหมวดครุภัณฑ์ไว้ตาม ระบบจำแนกประเภทพัสดุ (Federal Supply Classification — FSC) ซึ่งแบ่งเป็นหมวดใหญ่ ดังนี้:
| รหัสหมวด | หมวดครุภัณฑ์ | ตัวอย่าง | อายุการใช้งาน (ปี) |
|---|---|---|---|
| 7110 | ครุภัณฑ์สำนักงาน | โต๊ะ, เก้าอี้, ตู้เหล็ก, เครื่องถ่ายเอกสาร | 5–15 |
| 7440 | ครุภัณฑ์คอมพิวเตอร์ | คอมพิวเตอร์, เครื่องพิมพ์, เซิร์ฟเวอร์, สแกนเนอร์ | 5 |
| 7430 | ครุภัณฑ์โฆษณาและเผยแพร่ | โปรเจกเตอร์, จอ LED, กล้องถ่ายรูป, กล้องวิดีโอ | 5 |
| 5805 | ครุภัณฑ์โทรคมนาคม | ตู้สาขาโทรศัพท์, ระบบประชุมทางไกล, วิทยุสื่อสาร | 5–10 |
| 4120 | ครุภัณฑ์ไฟฟ้าและวิทยุ | เครื่องปรับอากาศ, เครื่องกำเนิดไฟฟ้า, UPS | 5–8 |
| 2310 | ยานพาหนะและขนส่ง | รถยนต์, รถตู้, รถจักรยานยนต์, รถบรรทุก | 8–12 |
| 6625 | ครุภัณฑ์วิทยาศาสตร์ | กล้องจุลทรรศน์, เครื่องวัดค่า pH, เครื่องชั่ง | 5–10 |
| 6515 | ครุภัณฑ์การแพทย์ | เตียงผู้ป่วย, เครื่อง X-Ray, เครื่องตรวจคลื่นหัวใจ | 5–10 |
| 6910 | ครุภัณฑ์การศึกษา | อุปกรณ์ห้องปฏิบัติการ, เครื่องมือฝึกอบรม | 5–10 |
| 3805 | ครุภัณฑ์การเกษตร | รถไถ, เครื่องสูบน้ำ, เครื่องพ่นยา | 5–8 |
| 3410 | ครุภัณฑ์โรงงาน | เครื่องกลึง, เครื่องเชื่อม, เครื่องตัดโลหะ | 8–15 |
| 7810 | ครุภัณฑ์งานบ้านงานครัว | ตู้เย็น, เตาอบ, เครื่องซักผ้า | 5–8 |
| 7820 | ครุภัณฑ์กีฬา | เครื่องออกกำลังกาย, อุปกรณ์สนามกีฬา | 5 |
แต่ละหมวดจะมี รหัสย่อย อีกหลายระดับ เช่น รหัส 7440-001 = เครื่องคอมพิวเตอร์, 7440-009 = อุปกรณ์ต่อพ่วง ซึ่งรหัสเหล่านี้สำคัญมากต่อการขึ้นทะเบียนครุภัณฑ์ในระบบ ERP เพราะใช้เป็นฐานในการค้นหา ตรวจนับ และออกรายงาน
รหัสครุภัณฑ์ — อ่านอย่างไร?
รหัสครุภัณฑ์ของราชการมีโครงสร้างมาตรฐาน ช่วยให้ระบุตัวตนของครุภัณฑ์แต่ละชิ้นได้ทันที:
ตัวอย่าง: รหัส 7440-001-0023/5
| 7440 | หมวดครุภัณฑ์คอมพิวเตอร์ |
| 001 | ประเภทย่อย: เครื่องคอมพิวเตอร์ |
| 0023 | ลำดับที่ 23 ในทะเบียน |
| /5 | ชิ้นส่วนที่ 5 ของชุด (กรณีครุภัณฑ์เป็นชุด) |
การกำหนดรหัสที่เป็นระบบ ทำให้สามารถ:
- ค้นหาครุภัณฑ์ได้ทันที — รู้ว่าอยู่หมวดไหน ประเภทอะไร ลำดับที่เท่าไหร่
- ตรวจนับประจำปีได้ง่าย — ไล่ตามรหัสไม่ตกหล่น
- ออกรายงานตามหมวดหมู่ — เช่น รายงานครุภัณฑ์คอมพิวเตอร์ทั้งหมดขององค์กร
- คำนวณค่าเสื่อมราคาถูกอายุ — แต่ละหมวดมีอายุการใช้งานมาตรฐานต่างกัน
ของชิ้นเดียวกัน — จัดเป็นครุภัณฑ์หรือวัสดุ?
นี่คือปัญหาที่เจ้าหน้าที่พัสดุเจอบ่อยที่สุด ลองดูตัวอย่างจริง:
| สิ่งของ | ราคา | คงทน? | จัดเป็น | เหตุผล |
|---|---|---|---|---|
| คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะ | 25,000 บาท | ใช่ | ครุภัณฑ์ | มูลค่า ≥ 5,000 + คงทน |
| เก้าอี้สำนักงาน | 3,500 บาท | ใช่ | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | มูลค่า < 5,000 แต่คงทน |
| เมาส์ไร้สาย | 590 บาท | ใช่ (แต่ราคาต่ำมาก) | วัสดุ | มูลค่าต่ำ ใช้เป็นวัสดุสิ้นเปลือง |
| หมึกพิมพ์ | 2,800 บาท | ไม่ (ใช้แล้วหมด) | วัสดุ | สิ้นเปลือง แม้ราคาสูง |
| ตู้เหล็กเก็บเอกสาร | 8,500 บาท | ใช่ | ครุภัณฑ์ | มูลค่า ≥ 5,000 + คงทน |
| เครื่องคิดเลข | 1,200 บาท | ใช่ | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | มูลค่า < 5,000 แต่คงทน |
ข้อควรระวัง: หมึกพิมพ์ราคา 2,800 บาท — แม้ราคาจะใกล้เกณฑ์ 5,000 บาท แต่เป็นสิ่งของสิ้นเปลือง (ใช้แล้วหมดไป) จึงจัดเป็น วัสดุเสมอ ไม่ว่าราคาจะสูงแค่ไหน ตรงข้ามกับเก้าอี้ 3,500 บาท ที่แม้ราคาต่ำกว่าเกณฑ์แต่คงทน จึงเป็นครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์
ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ — คืออะไร?
ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ คือสิ่งของที่มีลักษณะคงทนถาวร ใช้งานได้นานเกิน 1 ปี แต่มีมูลค่าต่ำกว่า 5,000 บาท ต่อหน่วย เช่น พัดลมตั้งโต๊ะ 1,500 บาท หรือเครื่องคิดเลข 1,200 บาท
| เรื่อง | ครุภัณฑ์ (เกินเกณฑ์) | ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ |
|---|---|---|
| มูลค่า | ≥ 5,000 บาท | < 5,000 บาท |
| ขึ้นทะเบียน | ต้องขึ้นทะเบียนและกำหนดรหัส | ต้องลงบัญชีวัสดุ (ทะเบียนคุม) |
| ค่าเสื่อมราคา | ต้องคิด (ทุกปี) | ไม่ต้องคิด (ตัดเป็นค่าใช้จ่ายทันที) |
| การตรวจนับ | ตรวจนับประจำปี | ตรวจนับตามความเหมาะสม |
| การจำหน่าย | ต้องทำตามระเบียบจำหน่ายพัสดุ | ทำตามระเบียบเช่นกัน แต่ขั้นตอนง่ายกว่า |
แม้ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ไม่ต้องคิดค่าเสื่อมราคา แต่หน่วยงานยังต้อง ควบคุมดูแล ไม่ให้สูญหาย เพราะหากสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ตรวจพบว่าครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์หายโดยไม่มีบันทึก อาจถือเป็นความบกพร่องในการปฏิบัติหน้าที่ได้
ประเภทของครุภัณฑ์ที่ควรรู้
นอกจากแบ่งตามหมวดหมู่แล้ว ครุภัณฑ์ยังแบ่งตาม ลักษณะการใช้งาน ซึ่งมีผลต่อการบันทึกบัญชีและการคิดค่าเสื่อม:
| ประเภท | คำอธิบาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ครุภัณฑ์รายตัว | ชิ้นเดียวใช้งานได้สมบูรณ์ ขึ้นทะเบียนเป็นรายชิ้น | เครื่องปรับอากาศ, รถยนต์, ตู้เซฟ |
| ครุภัณฑ์เป็นชุด | หลายชิ้นประกอบกันจึงใช้งานได้ เก็บรหัสแยกแต่คิดค่าเสื่อมรวม | ชุดคอมพิวเตอร์ (CPU+จอ+คีย์บอร์ด), ชุดเครื่องเสียง |
| ครุภัณฑ์ที่ดินและสิ่งก่อสร้าง | อาคาร ถนน สะพาน สาธารณูปโภคถาวร | อาคารสำนักงาน, โรงจอดรถ, รั้ว |
| ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | คงทนแต่มูลค่าต่ำกว่า 5,000 บาท | พัดลม, เครื่องคิดเลข, กรรไกรตัดกระดาษขนาดใหญ่ |
ครุภัณฑ์เป็นชุด เป็นประเด็นที่ซับซ้อนที่สุด — เช่น ชุดคอมพิวเตอร์ที่ประกอบด้วย CPU, จอภาพ, คีย์บอร์ด และ UPS แต่ละชิ้นมีรหัสแยก แต่ต้องคิดค่าเสื่อมราคารวมเป็นชุด รวมถึงกรณี งานจ้างเหมาปรับปรุงห้องประชุม ที่มีครุภัณฑ์หลายรายการอยู่ในสัญญาเดียว — รายละเอียดเหล่านี้จะอธิบายใน EP.2
ทำไมต้องจัดหมวดหมู่ให้ถูกต้อง?
การจัดหมวดหมู่ครุภัณฑ์ผิด ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่:
| จัดผิด | ผลกระทบ |
|---|---|
| บันทึกครุภัณฑ์เป็นวัสดุ | ไม่ขึ้นทะเบียน ไม่คิดค่าเสื่อม ตรวจนับไม่เจอ สตง. ตั้งข้อสังเกต |
| บันทึกวัสดุเป็นครุภัณฑ์ | ภาระงานทะเบียนเกินจำเป็น มูลค่าสินทรัพย์ในงบการเงินสูงเกินจริง |
| จัดหมวดผิด (เช่น คอมฯ เป็นสำนักงาน) | อายุการใช้งานผิด ค่าเสื่อมราคาผิด รายงานตามหมวดไม่ตรง |
| ไม่แยกครุภัณฑ์เป็นชุด/รายตัว | จำหน่ายเฉพาะชิ้นไม่ได้ ซ่อมแซมระบุมูลค่าไม่ได้ |
Saeree ERP ช่วยจัดการครุภัณฑ์อย่างไร?
ระบบ จัดการครุภัณฑ์ใน Saeree ERP ออกแบบมาเพื่อรองรับการทำงานของหน่วยงานภาครัฐโดยเฉพาะ:
| ความต้องการ | Saeree ERP ทำอย่างไร |
|---|---|
| จัดหมวดหมู่ | กำหนดรหัสหมวดครุภัณฑ์ตามมาตรฐาน FSC พร้อมรหัสย่อยได้หลายระดับ |
| ขึ้นทะเบียน | บันทึกข้อมูลครุภัณฑ์ครบถ้วน — มูลค่าพร้อมใช้งาน, วันที่ได้มา, ผู้รับผิดชอบ, สถานที่ตั้ง |
| ครุภัณฑ์เป็นชุด | ผูกรหัสแม่-ลูก (Parent-Child) เก็บรหัสแยกรายชิ้น คิดค่าเสื่อมรวมเป็นชุด |
| ค่าเสื่อมราคา | คำนวณอัตโนมัติตามอายุการใช้งานของแต่ละหมวด (วิธีเส้นตรง) |
| ตรวจนับ | รองรับการตรวจนับด้วย Barcode/QR Code เปรียบเทียบกับทะเบียนอัตโนมัติ |
| รายงาน | ออกรายงานครุภัณฑ์ตามหมวด, ตามหน่วยงาน, ตามสถานะ, รายงานค่าเสื่อมสะสม |
การมีระบบ ERP ที่จัดหมวดหมู่ได้ถูกต้องตั้งแต่ต้น ช่วยลดปัญหาทั้งหมดที่กล่าวมา — ไม่ต้องไล่แก้ทีหลัง ไม่ต้องกังวลเรื่อง สตง. ตั้งข้อสังเกต และเจ้าหน้าที่พัสดุทำงานได้เร็วขึ้น อ่านเพิ่มเติมเรื่องระบบรับพัสดุและการบริหารคลังพัสดุได้ในบทความที่เกี่ยวข้อง
ครุภัณฑ์ที่จัดหมวดหมู่ผิดตั้งแต่วันแรก จะสร้างปัญหาซ้ำซ้อนไปอีกตลอดอายุการใช้งาน — ทั้งค่าเสื่อมผิด รายงานผิด ตรวจนับไม่ตรง การจัดหมวดหมู่ที่ถูกต้องตั้งแต่ขั้นตอนจัดซื้อคือรากฐานของการบริหารครุภัณฑ์ที่ดี
- สุรีระยา ลิ้มไพบูลย์, Saeree ERP
สรุป
| หัวข้อ | สรุป |
|---|---|
| ครุภัณฑ์คืออะไร | สิ่งของคงทนถาวร มูลค่า ≥ 5,000 บาท อายุ > 1 ปี ต้องขึ้นทะเบียน |
| ต่างจากวัสดุ | วัสดุ = สิ้นเปลือง ไม่ขึ้นทะเบียน ไม่คิดค่าเสื่อม |
| ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ | คงทนแต่ < 5,000 บาท ต้องควบคุม แต่ไม่คิดค่าเสื่อม |
| หมวดหมู่ | แบ่งตามระบบ FSC มี 13+ หมวดหลัก (สำนักงาน, คอมฯ, ยานพาหนะ, ฯลฯ) |
| สิ่งที่สำคัญที่สุด | จัดหมวดหมู่ให้ถูกตั้งแต่ขั้นตอนจัดซื้อ ลดปัญหาตลอดอายุการใช้งาน |
EP.2: ค่าเสื่อมราคาครุภัณฑ์ & เคสครุภัณฑ์เป็นชุด — ลงลึกเรื่องวิธีคิดค่าเสื่อมแบบเส้นตรง พร้อมเคสจริง: ครุภัณฑ์เป็นชุด (ชุดคอมพิวเตอร์) และงานเหมาปรับปรุงห้องประชุมที่แจกแจงมูลค่าไม่ได้
หากหน่วยงานของคุณกำลังมองหาระบบจัดการครุภัณฑ์ที่รองรับระเบียบภาครัฐ สามารถนัดหมาย Demo หรือติดต่อทีมที่ปรึกษาเพื่อประเมินความพร้อมขององค์กร
