FIFO ในตำรา — ง่ายแค่ประโยคเดียว

ทฤษฎีบอกว่า FIFO คือManagementสินค้าคงคลังโดย "ของที่รับเข้ามาก่อน ต้องถูกจ่ายออกไปก่อน" หลักการนี้มีเหตุผลชัดเจน:

• ลดความเสี่ยงสินค้าหมดอายุ — ของเก่าถูกใช้ก่อน ไม่ค้างจนเสียหาย
• ต้นทุนสะท้อนความเป็นจริง — ต้นทุนที่บันทึกในAccountingตรงกับราคาที่ซื้อมาจริงตามลำดับเวลา
• มาตรฐานAccountingรองรับ — FIFO เป็นวิธีที่ TFRS/IFRS ยอมรับ ใช้ได้ทั้งการคำนวณต้นทุนขายและการตีมูลค่าสินค้าคงเหลือ
• ตรวจสอบง่าย — ผู้สอบAccountingสามารถตรวจสอบลำดับการรับ-จ่ายได้ชัดเจน

แต่ทฤษฎีทั้งหมดนี้ อยู่บนสมมติฐานว่า "คลังจัดของได้ตามลำดับ" ซึ่งในทางปฏิบัติ มันไม่ได้ง่ายขนาดนั้น

ความจริงในคลัง — ทำไม FIFO ไม่เกิดขึ้นเอง

ลองนึกภาพคลังInventoryทั่วไป:

นี่ไม่ใช่เรื่องของคนไม่ตั้งใจทำงาน แต่เป็นเพราะ ระบบการจัดวางทางกายภาพไม่สอดคล้องกับหลักการ FIFO

สาเหตุหลักที่ FIFO ไม่เกิดขึ้นจริงในคลัง

สาเหตุ	สิ่งที่เกิดขึ้น
ชั้นวางเป็นแบบเข้า-ออกด้านเดียว	ของใหม่วางซ้อนหน้าของเก่า กลายเป็น LIFO โดยธรรมชาติ
ไม่มีป้ายบอก Lot / วันที่รับ	คนหยิบไม่รู้ว่าอันไหนเก่าอันไหนใหม่ หยิบอันที่สะดวกที่สุด
ไม่มีระบบกำหนดตำแหน่งจัดเก็บ	ของเหมือนกันกระจายอยู่หลายจุด ไม่รู้ว่าจุดไหนเก่ากว่า
คนคลังรีบ ไม่มีเวลาจัดเรียง	ของมาเยอะ วางตรงไหนก็ได้ให้เสร็จเร็วๆ
ระบบบันทึกสต็อกแบบรวม	รู้แค่ว่ามีของ 200 ชิ้น แต่ไม่รู้ว่า 200 ชิ้นนี้มาจากกี่ Lot วันที่เท่าไหร่

เทียบวิธีคิดต้นทุน: FIFO vs LIFO vs Weighted Average

ก่อนจะไปแก้ปัญหา มาทำความเข้าใจว่าทำไม FIFO ถึงสำคัญ โดยเทียบกับวิธีอื่น:

หัวข้อ	FIFO	LIFO	Weighted Average
หลักการ	เข้าก่อน ออกก่อน	เข้าหลัง ออกก่อน	ถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก
เหมาะกับ	สินค้ามีวันหมดอายุ, Inventoryราชการ	สินค้าที่ราคาผันผวนสูง (ไม่นิยมในไทย)	สินค้าประเภทเดียวกัน ราคาใกล้เคียง
ข้อดี	ลดของหมดอายุ, ต้นทุนสะท้อนความจริง	ต้นทุนขายใกล้ราคาตลาด	คำนวณง่าย ไม่ต้องแยก Lot
ข้อเสีย	ต้องติดตาม Lot ทุกรายการ	TFRS/IFRS ไม่ยอมรับ	ไม่สามารถ Trace กลับไปที่ Lot ต้นทาง
TFRS/IFRS	รองรับ	ไม่รองรับ	รองรับ

สำหรับองค์กรส่วนใหญ่ในประเทศไทย โดยเฉพาะหน่วยงานราชการและองค์กรที่ต้องรายงานตามมาตรฐานAccounting FIFO เป็นวิธีที่เหมาะสมที่สุด เพราะทั้งลดความสูญเสีย และผ่านมาตรฐานการตรวจสอบ

จัดของในคลังยังไง ให้ FIFO ได้จริง

FIFO จะเกิดขึ้นจริงได้ ต้องแก้ทั้ง ทางกายภาพ (ตัวคลัง) และ ทางระบบ (ซอฟต์แวร์) ไปพร้อมกัน:

1. ทางกายภาพ — จัดคลังให้ "บังคับ" FIFO

• ใช้ชั้นวางแบบ Flow Rack (Gravity Rack) — ชั้นวางที่ลาดเอียง ใส่ของด้านหลัง ของไหลมาด้านหน้าตามแรงโน้มถ่วง คนหยิบจากด้านหน้าเสมอ = FIFO โดยอัตโนมัติ
• แบ่งโซนรับเข้า-จ่ายออก คนละด้าน — ถ้าใช้ชั้นวางธรรมดา ให้ใส่ของจากด้านหลัง หยิบของจากด้านหน้า ไม่ใช่ใส่และหยิบจากด้านเดียวกัน
• ติดป้าย Lot Number และวันที่รับ — ทุกกล่อง ทุกพาเลท ต้องมีป้ายบอกว่ารับเข้ามาเมื่อไหร่ Lot อะไร มองเห็นชัดเจน
• ใช้สีสติกเกอร์แยกตามช่วงเวลา — เช่น สติกเกอร์แดง = เดือนJanuary, สติกเกอร์เขียว = เดือนFebruary มองปราดเดียวรู้เลยว่าอันไหนเก่ากว่า

2. ทางระบบ — ให้ซอฟต์แวร์ "บังคับ" FIFO

• Lot Tracking — ทุกครั้งที่รับของเข้าคลัง ระบบบันทึก Lot Number, วันที่รับ, วันหมดอายุ (ถ้ามี), Supplier, ราคาต้นทุน ครบทุกรายการ
• Bin Location — กำหนดตำแหน่งจัดเก็บในระบบ เช่น ชั้น A-03-02 หมายถึง โซน A ชั้นที่ 3 ช่องที่ 2 พอเบิกของ ระบบบอกเลยว่า "ไปหยิบที่ชั้น A-03-02 Lot #2024-0115"
• FIFO Auto-Pick — ระบบเลือก Lot ที่เก่าที่สุดให้โดยอัตโนมัติเมื่อมีการเบิก คนคลังไม่ต้องคิดเอง แค่ทำตามใบเบิกที่ระบบสั่ง
• Expiry Alert — แจ้งเตือนล่วงหน้าเมื่อสินค้าใกล้หมดอายุ ก่อนที่จะสายเกินไป

3. ทางกระบวนการ — สร้างนิสัย FIFO

• กฎเหล็ก: ห้ามวางของใหม่ทับของเก่า — ของใหม่ที่เข้ามาต้องวางข้างหลัง หรือวางโซนแยก
• Cycle Count สม่ำเสมอ — ไม่ต้องรอนับสต็อกปลายปี ให้นับทีละโซน ทีละชั้น หมุนเวียนไปเรื่อยๆ เจอปัญหาเร็ว แก้ได้เร็ว
• ฝึกอบรมคนคลัง — ให้เข้าใจว่า "ทำไมต้อง FIFO" ไม่ใช่แค่บอกว่า "ต้องทำ" แต่อธิบายว่า "ถ้าไม่ทำ ของเสียหาย องค์กรขาดทุน"

ตัวอย่างเปรียบเทียบ: คลังที่ไม่มีระบบ vs คลังที่มีระบบ

สถานการณ์	คลังแบบเดิม (Excel + จำ)	คลังที่มีระบบ ERP
รับของเข้า	จดลงสมุด หรือ Excel วางของตรงไหนก็ได้	สแกน Barcode บันทึก Lot + Bin Location อัตโนมัติ
เบิกของ	หยิบอันที่สะดวก ไม่รู้ว่า Lot ไหนเก่าสุด	ระบบสั่ง: "หยิบ Lot #0115 จากชั้น A-03-02"
นับสต็อก	ปีละครั้ง พบส่วนต่างเยอะ แก้ไม่ทัน	Cycle Count ทุกสัปดาห์ ส่วนต่างน้อย แก้ทันที
ของหมดอายุ	รู้ตอนไปเจอ ทิ้งแล้วบันทึกขาดทุน	แจ้งเตือนล่วงหน้า 30/60/90 วัน
ต้นทุนขาย	คำนวณปลายเดือน เดาๆ เอา	ระบบคำนวณ FIFO Cost แบบ Real-time ทุกรายการ
ผู้ตรวจสอบมาดู	หาเอกสารไม่เจอ อธิบายไม่ได้	ดึงรายงาน Lot Traceability ได้ทันที

ของแบบไหนต้อง FIFO เข้มงวดที่สุด?

ไม่ใช่ทุกอย่างในคลังที่ต้องทำ FIFO เท่าเทียมกัน ลองจัดลำดับความสำคัญ:

• ต้อง FIFO เข้มงวด: วัตถุดิบที่มีวันหมดอายุ, เวชภัณฑ์, อาหาร, สารเคมี, หมึกพิมพ์, กระดาษที่ไวต่อความชื้น
• ควร FIFO: วัสดุสำนักงาน, อะไหล่เครื่องจักร, สินค้าที่ราคาเปลี่ยนบ่อย
• FIFO หรือ Average ก็ได้: สินค้าที่ไม่มีวันหมดอายุ ราคาคงที่ เช่น นอต สกรู อุปกรณ์โลหะ

Saeree ERP ช่วยเรื่อง FIFO อย่างไร

ฟีเจอร์	รายละเอียด
Lot Tracking	บันทึก Lot Number, วันที่รับ, วันหมดอายุ, Supplier, ราคาต้นทุน ทุกครั้งที่รับเข้า
Bin Location	กำหนดตำแหน่งจัดเก็บ ระบบบอกเลยว่าไปหยิบที่ไหน
FIFO Auto-Pick	เมื่อเบิกของ ระบบเลือก Lot เก่าสุดให้โดยอัตโนมัติ คนคลังแค่ทำตามใบเบิก
Expiry Alert	แจ้งเตือนล่วงหน้าเมื่อสินค้าใกล้หมดอายุ
FIFO Cost Calculation	คำนวณต้นทุนขายตามลำดับ FIFO อัตโนมัติ ตรงตาม TFRS/IFRS
Lot Traceability	ย้อนกลับได้ว่า Lot นี้มาจาก Supplier ไหน เข้าเมื่อไหร่ จ่ายไปให้ใคร
Cycle Count	กำหนดแผนนับสต็อกหมุนเวียนตามรอบ ไม่ต้องรอนับทีเดียวปลายปี

สรุป

FIFO ในตำราเป็นแค่คำ 4 ตัวอักษร แต่ในคลังจริง มันคือ การออกแบบทั้งระบบ — ตั้งแต่ชั้นวาง, ป้ายติด, กระบวนการรับ-จ่าย, ไปจนถึงซอฟต์แวร์ที่ช่วยบังคับให้ FIFO เกิดขึ้นจริง

ถ้าองค์กรของคุณยังจัดการสต็อกด้วย Excel หรือสมุดจด แล้วหวังว่าจะได้ FIFO — มันจะไม่เกิดขึ้นเอง เพราะธรรมชาติของคน คือหยิบของที่อยู่ใกล้มือที่สุด ซึ่งมักจะเป็นของใหม่เสมอ

ระบบ ERP ที่ดี ไม่ใช่แค่ "บันทึกสต็อก" แต่ต้อง "บังคับให้ FIFO เกิดขึ้นจริง" ตั้งแต่ขั้นตอนรับเข้า จนถึงขั้นตอนจ่ายออก