- 26
- กรกฎาคม
คำตอบสั้นที่สุดคือ โลกไม่ได้แก่พร้อมกัน — ขณะที่ไทย จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้กำลังสูญเสียแรงงาน อินเดีย ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และแอฟริกาใต้สะฮาราจะเพิ่มคนวัยทำงานอีกหลายร้อยล้านคนในช่วง 20 ปีข้างหน้า และการแยกทางกันครั้งนี้จะเปลี่ยนทั้งตลาดปลายทาง ฐานการผลิต และคู่แข่งของธุรกิจไทย
บทความนี้เป็นตอนที่ 2 ของซีรีส์ 3 ตอน ต่อจาก การล่มสลายของประชากร: ทำไมธุรกิจไทยจะหาคนไม่ได้อีกต่อไป ซึ่งเล่าถึงสถานการณ์ในประเทศ ตอนนี้เราจะซูมออกไปดูแผนที่โลกในช่วง 5, 10, 15 และ 20 ปีข้างหน้า แล้วแปลกลับมาเป็นสิ่งที่ต้องตัดสินใจในแผนธุรกิจ
สรุปบรรทัดเดียว: อินเดียจะเพิ่มประชากรวัยแรงงานอีก 128 ล้านคนภายในปี ค.ศ. 2040 และฟิลิปปินส์โต 36.6% ในช่วง 2020-2050 ขณะที่จีนจะหายไปราว 250 ล้านคนและญี่ปุ่นเหลือ 100 ล้านคนภายในปี 2050 — ธุรกิจไทยต้องเลือกว่าจะยืนอยู่ฝั่งไหนของเส้นแบ่งนี้
กติกาใหม่: โลกไม่ได้แก่พร้อมกัน
รายงาน World Population Prospects 2024 ของสหประชาชาติระบุว่า มีราว 100 ประเทศที่ประชากรวัยแรงงาน (อายุ 20-64 ปี) จะยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่องไปจนถึงปี ค.ศ. 2054 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "ปันผลทางประชากร" (demographic dividend) ขณะที่อีกกลุ่มหนึ่งราว 126 ประเทศจะมีประชากรโตต่อเนื่องไปถึงหรือเลยปี 2054 รวมถึงอินเดีย อินโดนีเซีย ไนจีเรีย ปากีสถาน และสหรัฐอเมริกา
สหประชาชาติยังประเมินว่าประชากรวัยแรงงานของทั้งโลกจะเริ่มลดลงเป็นครั้งแรกในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 2060-2100 โดยมีเอเชียตะวันออก ยุโรป ละตินอเมริกา และเอเชียใต้/ตะวันออกเฉียงใต้เป็นตัวฉุดหลัก แปลว่าช่วง 20 ปีข้างหน้าคือช่วงสุดท้ายที่โลกยังมีแรงงานเพิ่ม — และมันจะเพิ่มอยู่ในไม่กี่ภูมิภาค
ฝั่งที่ "รุ่ง" — ที่ที่คนวัยทำงานยังเพิ่ม
| ประเทศ / ภูมิภาค | สิ่งที่จะเกิดขึ้น | ช่วงเวลาที่ควรจับตา |
|---|---|---|
| อินเดีย | วัยแรงงานเพิ่ม 63 ล้านคนภายในปี ค.ศ. 2030 และ 128 ล้านคนภายในปี 2040 · สัดส่วนวัยแรงงานจะขึ้นสูงสุดราว 65% ในปี 2041 | 5-15 ปีข้างหน้าคือช่วงพีค |
| แอฟริกาใต้สะฮารา | วัยแรงงานแตะ 1 พันล้านคนช่วงปลายทศวรรษ 2030 · ปลายทศวรรษ 2040 คองโก (DRC) เอธิโอเปีย และไนจีเรีย แต่ละประเทศจะเพิ่มแรงงานให้โลกมากกว่าอินเดีย | 15-20 ปีข้างหน้าขึ้นไป |
| ฟิลิปปินส์ | วัยแรงงานโต 36.6% ในช่วง ค.ศ. 2020-2050 — สูงที่สุดในกลุ่มประเทศอาเซียนขนาดใหญ่ | ตลอด 20 ปีข้างหน้า |
| อินโดนีเซีย | วัยแรงงานโต 15.5% ในช่วงเดียวกัน · Goldman Sachs ประเมินว่าจะเป็นเศรษฐกิจใหญ่อันดับ 4 ของโลกในปี ค.ศ. 2050 | 5-20 ปีข้างหน้า |
| สหรัฐอเมริกา | เป็นประเทศพัฒนาแล้วไม่กี่ประเทศที่วัยแรงงานยังโตหลังปี 2054 โดยอาศัยการย้ายถิ่นเป็นหลัก | ระยะยาว |
ตัวเลขที่ควรจำจากตารางนี้คือ อินเดียมีสัดส่วน 23% ของการเติบโตของประชากรวัยแรงงานโลกในปัจจุบัน (ไนจีเรียอยู่ที่ 7%) แต่สัดส่วนของอินเดียจะลดเหลือเพียง 2% ภายในกลางศตวรรษ นั่นแปลว่าแม้แต่ประเทศที่ "รุ่ง" ที่สุดวันนี้ก็มีนาฬิกาจับเวลาอยู่เหมือนกัน
ฝั่งที่ "ร่วง" — และไทยอยู่ตรงไหนในนั้น
| ประเทศ | แนวโน้มถึงปี ค.ศ. 2050 | อัตราเจริญพันธุ์ |
|---|---|---|
| จีน | ประชากรหายไปราว 250 ล้านคน · สัดส่วนวัยแรงงานลดลงต่ำกว่า 60% จากที่เคยพีคราว 75% ในปี 2010 | 1.09 |
| ญี่ปุ่น | 122 ล้าน → 100 ล้านคน · วัยแรงงาน (20-64 ปี) จะเหลือราว 60% ของระดับปี ค.ศ. 2000 | 1.37 |
| เกาหลีใต้ | 51.6 ล้าน → 46 ล้านคน · อัตราการเติบโต GDP ที่ 1.3% ในปี 2023 คาดว่าจะเหลือใกล้ 0% ในปี 2050 | 0.72 |
| ไทย | วัยแรงงาน 15-59 ปี ลดจาก 43.26 ล้านคน (65%) ในปี พ.ศ. 2563 เหลือ 36.5 ล้านคน (56%) ในปี พ.ศ. 2583 ตามการคาดประมาณของ สศช. | 0.86 |
ข้อแตกต่างสำคัญคือ จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้เข้าสู่ภาวะนี้ในฐานะประเทศที่มีฐานอุตสาหกรรมและรายได้ต่อหัวสูงกว่า ส่วนไทยเข้าสู่ภาวะเดียวกันด้วยรายได้ต่อหัวระดับปานกลาง ซึ่งเป็นประเด็นที่อธิบายไว้ละเอียดใน ตอนที่ 1 ของซีรีส์นี้
อาเซียนกำลังแยกร่าง — และไทยอยู่ผิดฝั่ง
สิ่งที่หลายองค์กรยังไม่ได้ปรับความคิดคือ "อาเซียน" ไม่ใช่ก้อนเดียวกันอีกต่อไปในเชิงประชากร ตัวเลขการเติบโตของประชากรวัยแรงงานช่วง ค.ศ. 2020-2050 แยกประเทศในภูมิภาคออกเป็นสองกลุ่มชัดเจน
| ประเทศ | การเติบโตของวัยแรงงาน ค.ศ. 2020-2050 |
|---|---|
| ติมอร์-เลสเต | +74.1% |
| ลาว | +40.2% |
| ฟิลิปปินส์ | +36.6% |
| กัมพูชา | +34.8% |
| มาเลเซีย | +19.8% |
| อินโดนีเซีย | +15.5% |
| เมียนมา | +13.4% |
ประเทศเพื่อนบ้านที่ไทยเคยพึ่งพาในฐานะแหล่งแรงงาน กำลังกลายเป็นทั้งตลาดผู้บริโภคที่โตและผู้แข่งขันในการดึงแรงงานกลับประเทศตัวเอง เมื่อเศรษฐกิจในบ้านเขาเติบโต แรงจูงใจในการข้ามมาทำงานในไทยจะลดลง — นี่คือความเสี่ยงที่ควรอยู่ในทะเบียนความเสี่ยงขององค์กร เช่นเดียวกับหัวข้ออื่นในบทความ การบริหารความเสี่ยงองค์กร
หมายเหตุสำคัญ: "คนเยอะ" ไม่เท่ากับ "รวยแน่นอน" ปันผลทางประชากรจะกลายเป็นการเติบโตจริงก็ต่อเมื่อประเทศนั้นมีการศึกษา โครงสร้างพื้นฐาน และการจ้างงานรองรับ นักวิเคราะห์บางส่วนเตือนว่าแม้แต่อินเดียเองก็มีความเสี่ยงที่จะ "แก่ก่อนรวย" หากผลิตภาพไม่ตามทัน การอ่านแผนที่นี้จึงต้องดูควบคู่กับนโยบายและผลิตภาพของแต่ละประเทศเสมอ
ไทม์ไลน์ 5 / 10 / 15 / 20 ปีข้างหน้า
เมื่อเรียงตัวเลขจากทุกแหล่งตามช่วงเวลา ภาพที่ได้เป็นดังนี้ (ตัวเลข ค.ศ. ในวงเล็บ เพื่อให้เทียบกับรายงานต่างประเทศได้ง่าย)
| ช่วงเวลา | โลก | ไทย |
|---|---|---|
| 5 ปี พ.ศ. 2574 (2031) | อินเดียผ่านหลักเพิ่มวัยแรงงาน 63 ล้านคน (ปี 2030) · เวียดนาม ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ยังอยู่ในช่วงปันผลประชากร | จำนวนเกิดต่อปีมีแนวโน้มต่ำกว่า 400,000 คน · เข้าใกล้สังคมสูงวัยระดับสุดยอด |
| 10 ปี พ.ศ. 2579 (2036) | วัยแรงงานแอฟริกาใต้สะฮาราแตะ 1 พันล้านคน · จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ หดต่อเนื่อง | ผู้สูงอายุ 60+ เกิน 28% (super-aged เต็มตัว ราวปี 2577) · IPSR ประเมินประชากรอาจเหลือ 61.6 ล้านคนในปี 2577 หากอัตราเจริญพันธุ์ลงใกล้ 0.7 |
| 15 ปี พ.ศ. 2584 (2041) | อินเดียถึงจุดพีคของปันผลประชากร (วัยแรงงาน ~65%) — หลังจากนี้เริ่มนับถอยหลัง | เข้าใกล้จุดที่ สศช. คาดว่าวัยแรงงานเหลือ 36.5 ล้านคน และผู้สูงอายุ 31.28% ในปี 2583 |
| 20 ปี พ.ศ. 2589 (2046) | คองโก เอธิโอเปีย ไนจีเรีย แต่ละประเทศเพิ่มแรงงานให้โลกมากกว่าอินเดีย · จีนใกล้จุดที่หายไป 250 ล้านคน (2050) | แรงงานที่เข้าตลาดในช่วงนี้คือเด็กที่เกิดปี 2568 จำนวน 416,574 คน — ตัวเลขที่ล็อกไว้แล้ว |
สี่เรื่องที่เปลี่ยนไปสำหรับธุรกิจไทย
1. ตลาดปลายทางเปลี่ยนที่ — ธุรกิจที่พึ่งกำลังซื้อในประเทศเป็นหลักจะเจอเพดานก่อนใคร เพราะจำนวนผู้บริโภคลดลงจริง ส่วนตลาดที่ยังขยายอยู่ในรัศมีที่ไทยเข้าถึงได้คือ CLMV อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ และอินเดีย
2. ฐานการผลิตย้ายตามแรงงาน — เมื่อค่าแรงในไทยขยับขึ้นจากการขาดแคลนคน ขณะที่เพื่อนบ้านยังมีแรงงานเหลือ การตัดสินใจตั้งโรงงานใหม่จะเอนไปทางประเทศที่มีคน ธุรกิจไทยที่รับจ้างผลิตต้องเตรียมคำตอบว่าจะแข่งด้วยอะไรถ้าไม่ใช่ค่าแรง
3. การแย่งแรงงานข้ามชาติจะยากขึ้น — ไทยพึ่งพาแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านมานาน แต่เมื่อเศรษฐกิจของประเทศต้นทางโตขึ้นและประเทศอื่นในภูมิภาคก็ขาดแรงงานเหมือนกัน การแข่งขันเพื่อดึงคนกลุ่มนี้จะรุนแรงขึ้น
4. คู่แข่งใหม่มาจากประเทศที่มีคน — บริษัทจากอินเดีย เวียดนาม หรืออินโดนีเซียที่มีแรงงานหนุ่มสาวและต้นทุนต่ำกว่า จะเข้ามาแข่งในตลาดเดียวกับธุรกิจไทยมากขึ้น ซึ่งหมายความว่าไทยต้องขยับขึ้นไปแข่งด้วยคุณภาพ ความเร็ว และระบบ ไม่ใช่ราคา
ความเสี่ยงจากการอ่านแผนที่ผิด: การย้ายฐานผลิตหรือขยายตลาดไปประเทศที่ประชากรโต โดยที่ระบบหลังบ้านยังทำงานแยกกันคนละชุด มักจบลงด้วยการที่สำนักงานใหญ่ไม่รู้ต้นทุนจริงของสาขาต่างประเทศจนกว่าจะปิดงบปลายปี ซึ่งช้าเกินไปสำหรับการตัดสินใจ
เรื่องนี้เกี่ยวกับระบบหลังบ้านอย่างไร
ถ้าข้อสรุปของแผนที่นี้คือ "ตลาดในประเทศโตยาก ต้องมองออกนอกประเทศ" คำถามถัดไปที่ตามมาทันทีคือองค์กรพร้อมบริหารหลายหน่วยธุรกิจพร้อมกันหรือยัง — หลายบริษัท หลายสาขา หลายสกุลเงิน โดยที่ผู้บริหารยังเห็นภาพรวมได้จากที่เดียว
Saeree ERP รองรับการทำงานแบบหลายบริษัทและหลายสกุลเงินซึ่งเป็นพื้นฐานของงานลักษณะนี้ แต่ขอพูดตรงๆ ว่าเรื่องภาษีและข้อกำหนดเฉพาะของแต่ละประเทศเป็นงานที่ต้องประเมินเป็นรายกรณี ไม่ใช่สิ่งที่ซอฟต์แวร์ตัวใดตัวหนึ่งจะเคลมว่ารองรับทุกประเทศได้ทันที การวางแผนขยายจึงควรเริ่มจากการทำระบบในประเทศให้นิ่งก่อน ตามแนวทางที่เล่าไว้ใน คู่มือเตรียมตัวก่อน Implement ERP และ ERP สำหรับ SME
สรุป
ในอีก 20 ปีข้างหน้า โลกจะแบ่งเป็นสองฝั่งชัดเจน — ฝั่งที่ยังมีคนวัยทำงานเพิ่ม กับฝั่งที่ต้องผลิตให้ได้เท่าเดิมด้วยคนที่น้อยลง ไทยอยู่ฝั่งหลัง และนั่นไม่ได้แปลว่าแพ้ แต่แปลว่ากลยุทธ์ที่ใช้ได้ต้องเปลี่ยน
| ถ้าธุรกิจของคุณ... | สิ่งที่ควรทบทวนใน 5 ปีนี้ |
|---|---|
| พึ่งตลาดผู้บริโภคในประเทศเป็นหลัก | จำนวนลูกค้าจะไม่โตเอง — ต้องเพิ่มมูลค่าต่อลูกค้า หรือหาตลาดที่ประชากรยังโต |
| ใช้แรงงานเข้มข้นในการผลิต | เตรียมคำตอบว่าจะแข่งด้วยอะไรเมื่อค่าแรงขยับและหาคนไม่ได้ |
| พึ่งแรงงานข้ามชาติ | สมมติฐานเรื่อง supply แรงงานจากเพื่อนบ้านควรถูกทบทวนทุกปี ไม่ใช่ตั้งไว้แล้วลืม |
| กำลังคิดขยายไปต่างประเทศ | ทำระบบข้อมูลในประเทศให้นิ่งก่อน แล้วค่อยขยาย — ไม่ใช่ขยายแล้วค่อยตามเก็บข้อมูล |
ตอนที่ 3 ซึ่งเป็นตอนสุดท้ายของซีรีส์ จะลงรายละเอียดว่าประเทศไทยและองค์กรแต่ละแห่งควรให้ความสำคัญกับอะไรในแต่ละช่วงเวลา 5, 10, 15 และ 20 ปี — ทั้งข้อเสนอเชิงนโยบายจากสถาบันวิจัย และสิ่งที่เจ้าของธุรกิจลงมือทำเองได้โดยไม่ต้องรอใคร
"ประเทศที่มีคนเพิ่มจะแข่งด้วยจำนวน ประเทศที่คนลดต้องแข่งด้วยระบบ — ไทยไม่ได้เลือกฝั่ง แต่เลือกได้ว่าจะเตรียมตัวเร็วแค่ไหน"
- ทีมงาน Saeree ERP
แหล่งอ้างอิง
- UN DESA — World Population Prospects 2024: Summary of Results
- Population Reference Bureau — India's Population Surpasses China's; the Overlooked Rise of Sub-Saharan Africa
- Katadata — Southeast Asia Working-Age Population Growth Projections 2020-2050
- Goldman Sachs — The global economy in 2075: growth slows as Asia rises
- GIS Reports — An Asian demographic decline deepens in three nations
- ORF — India Could Age Before It Becomes Rich: From Demographic Dividend to Productivity Dividend
- มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย — สภาพัฒน์ฯ คาดอีก 20 ปี ไทยจะมีผู้สูงอายุถึง 31%
- สถานการณ์ประชากรไทย ปี 2569 — IPSR มหาวิทยาลัยมหิดล
สนใจระบบ ERP สำหรับองค์กรของคุณ?
วางแผนขยายตลาดหรือปรับโครงสร้างการผลิต? ปรึกษาทีมงาน Saeree ERP เรื่องการทำระบบข้อมูลให้พร้อมก่อนขยาย ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ขอ Demo ฟรีโทร 02-347-7730 | sale@grandlinux.com
