JSON กับ JSONB คืออะไร?

JSON คืออะไร?

JSON (JavaScript Object Notation) คือรูปแบบการจัดเก็บและแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เป็นข้อความ (Text-based) อ่านง่ายทั้งคนและเครื่อง ถูกออกแบบมาให้เป็น "ภาษากลาง" ในการส่งข้อมูลระหว่างระบบต่างๆ

{
  "employee_id": "EMP-001",
  "name": "สมชาย ใจดี",
  "department": "บัญชี",
  "skills": ["Excel", "SAP", "ERP"],
  "active": true
}

JSON ใช้โครงสร้าง Key-Value Pair (คู่ชื่อ-ค่า) ที่ซ้อนกันได้หลายระดับ รองรับ Data Type พื้นฐาน 6 ชนิด:

JSONB คืออะไร?

JSONB (JSON Binary) คือรูปแบบการเก็บข้อมูล JSON ที่ถูกแปลงเป็น Binary Format ก่อนบันทึกลงฐานข้อมูล — ผลลัพธ์คือข้อมูลเดียวกันกับ JSON แต่เก็บในรูปแบบที่ ค้นหาและประมวลผลได้เร็วกว่ามาก

JSON กับ JSONB ต่างกันอย่างไร?

นี่คือตารางเปรียบเทียบที่สำคัญที่สุด:

ใช้ JSON และ JSONB ทำอะไรได้บ้าง?

ในระบบ Saeree ERP และระบบสารสนเทศขององค์กรทั่วไป JSON/JSONB ถูกใช้ในหลายจุด:

ตัวอย่าง SQL จริงบน PostgreSQL

1. สร้างตารางที่มีคอลัมน์ JSONB

CREATE TABLE employees (
    id SERIAL PRIMARY KEY,
    name VARCHAR(100) NOT NULL,
    profile JSONB
);

-- ใส่ข้อมูล
INSERT INTO employees (name, profile) VALUES
('สมชาย ใจดี', '{
    "department": "บัญชี",
    "position": "นักบัญชี",
    "skills": ["Excel", "SAP", "ERP"],
    "salary": 35000,
    "active": true
}'),
('สมหญิง รักงาน', '{
    "department": "พัสดุ",
    "position": "เจ้าหน้าที่พัสดุ",
    "skills": ["Inventory", "ERP"],
    "salary": 30000,
    "active": true
}');

2. ดึงค่าจาก JSONB

-- ดึงชื่อแผนก (ได้ JSON value)
SELECT name, profile->'department' AS dept
FROM employees;

-- ดึงชื่อแผนกเป็น Text (ไม่มีเครื่องหมายคำพูด)
SELECT name, profile->>'department' AS dept
FROM employees;

3. ค้นหาข้อมูลใน JSONB

-- หาพนักงานแผนกบัญชี
SELECT name FROM employees
WHERE profile->>'department' = 'บัญชี';

-- หาพนักงานที่มี Skill "ERP"
SELECT name FROM employees
WHERE profile @> '{"skills": ["ERP"]}';

-- หาพนักงานที่เงินเดือนมากกว่า 32,000
SELECT name, (profile->>'salary')::int AS salary
FROM employees
WHERE (profile->>'salary')::int > 32000;

4. อัปเดตค่าใน JSONB

-- เปลี่ยนแผนก
UPDATE employees
SET profile = jsonb_set(profile, '{department}', '"การเงิน"')
WHERE name = 'สมชาย ใจดี';

-- เพิ่ม Key ใหม่
UPDATE employees
SET profile = profile || '{"phone": "02-347-7730"}'
WHERE name = 'สมชาย ใจดี';

-- ลบ Key ออก
UPDATE employees
SET profile = profile - 'phone'
WHERE name = 'สมชาย ใจดี';

5. สร้าง Index สำหรับ JSONB

-- GIN Index — ค้นหาทุก Key ได้เร็ว
CREATE INDEX idx_profile ON employees USING GIN (profile);

-- GIN Index แบบ jsonb_path_ops — เร็วกว่า แต่รองรับแค่ @>
CREATE INDEX idx_profile_path ON employees
USING GIN (profile jsonb_path_ops);

-- B-Tree Index เฉพาะ Key — เร็วที่สุดสำหรับ Key ที่ใช้บ่อย
CREATE INDEX idx_department ON employees
((profile->>'department'));

PostgreSQL รองรับ JSON/JSONB ตั้งแต่เวอร์ชันไหน?

PostgreSQL เพิ่มการรองรับ JSON มาตั้งแต่หลายปีก่อน และพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ ในทุกเวอร์ชัน:

เปรียบเทียบกับฐานข้อมูลอื่น

ไม่ใช่แค่ PostgreSQL ที่รองรับ JSON — แต่ระดับการรองรับต่างกันมาก:

ข้อควรระวังในการใช้ JSONB

แม้ JSONB จะดีมาก แต่ก็ไม่ควรใช้ทุกที่ — ต้องเข้าใจข้อจำกัด:

1. อย่าใช้แทนคอลัมน์ปกติ — ถ้าข้อมูลมีโครงสร้างชัดเจน (เช่น ชื่อ, อีเมล, วันที่) ควรใช้คอลัมน์ปกติที่มี Type ชัดเจน เพราะ ตรวจสอบความถูกต้องได้ดีกว่า
2. ระวังขนาดข้อมูล — JSONB ที่มีขนาดใหญ่มากอาจทำให้ การ Backup ช้าลง
3. ไม่มี Foreign Key — ไม่สามารถสร้าง FK Constraint ไปยัง Key ภายใน JSONB ได้
4. Update ทีละ Key — การแก้ไข JSONB จริงๆ แล้วเป็นการเขียนทับทั้ง Column (ไม่ใช่ In-place Update)

JSONB ใน PostgreSQL ทำให้เราได้สิ่งที่ดีที่สุดจากสองโลก — ความยืดหยุ่นของ NoSQL ผสมกับความน่าเชื่อถือของ Relational Database ใน Saeree ERP เราใช้ JSONB เก็บ Workflow Configuration, Audit Log และ Custom Fields ทำให้ระบบยืดหยุ่นโดยไม่ต้องแก้โครงสร้างตาราง

- ไพฑูรย์ บุตรี, ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบเซิร์ฟเวอร์ Grand Linux Solution

สรุป — JSON vs JSONB เลือกตัวไหนดี?

หากคุณสนใจระบบ ERP ที่ใช้ PostgreSQL เป็นฐานข้อมูลหลักและใช้ประโยชน์จาก JSONB อย่างเต็มที่ สามารถนัดหมาย Demo หรือติดต่อทีมที่ปรึกษา Saeree ERP ได้เลย

แหล่งอ้างอิง

• PostgreSQL Official Documentation — JSON Types
• PostgreSQL Official Documentation — JSON Functions and Operators
• JSON.org — Introducing JSON