Digital Signature ใน PDF: 4 ระดับ PAdES

หลายองค์กรจะพบสีเหลืองหรือแดง พร้อมข้อความเช่น "Signature validity is unknown", "At least one signature has problems", หรือ "Certificate has expired" — เอกสารยังอยู่ แต่ลายเซ็นที่พิสูจน์ความถูกต้องได้ ใช้การไม่ได้แล้ว

นี่คือปัญหาที่ทุกองค์กรที่ใช้ Digital Signature ต้องเข้าใจ — เพราะการเลือกระดับลายเซ็นที่ผิดในวันนี้ จะกลายเป็นปัญหาในวันที่ต้องใช้เอกสารเป็นหลักฐาน ซึ่งเป็นวันที่กลับไปแก้ไม่ได้แล้ว

บทความนี้อธิบาย 4 ระดับของ Digital Signature ใน PDF ตามมาตรฐานสากล ETSI EN 319 142-1 (PAdES) เพื่อให้คุณเลือกระดับที่เหมาะกับเอกสารแต่ละประเภทและการเก็บรักษาในระยะยาว

ทำไมต้องเก็บเอกสารนาน 10 ปี

ก่อนเข้าเรื่องระดับลายเซ็น ต้องเข้าใจก่อนว่าเอกสารแต่ละประเภทกฎหมายไทยกำหนดให้เก็บนานเท่าไหร่

ประเภทเอกสาร	ระยะเวลาเก็บ	กฎหมายอ้างอิง
เอกสารบัญชี	10 ปี	ประมวลรัษฎากร ม.87
ใบกำกับภาษี	10 ปี	ประมวลรัษฎากร ม.87/3
เอกสารจัดซื้อภาครัฐ	10 ปี	พรบ.จัดซื้อจัดจ้าง 2560
สัญญาทั่วไป	10 ปี	ประมวลแพ่งและพาณิชย์ ม.193/30
สัญญาเช่า	อายุสัญญา + 10 ปี	ประมวลแพ่งและพาณิชย์
รายงานการประชุมบอร์ด	ถาวร	พรบ.องค์การมหาชน
เอกสาร AML/KYC	10 ปี	พรบ.ปปง.
BOI documents	5 + 5 ปี	พรบ.ส่งเสริมการลงทุน

ทำไม 10 ปี?

ตัวเลขนี้ไม่ใช่ตัวเลขสุ่ม — เป็นอายุความตามประมวลแพ่งและพาณิชย์ ม.193/30 ที่ยาวที่สุด หมายความว่าภายใน 10 ปี ใครก็มีสิทธิ์ฟ้องคุณได้ — และคุณต้องมีหลักฐานพิสูจน์ตัวเองในศาล

5 สถานการณ์จริงที่ต้องใช้เอกสารเก่า

1. สตง. ตรวจสอบ — ขอเอกสารย้อน 5-10 ปี
2. กรมสรรพากรตรวจ — ภาษีย้อนหลังได้ 5 ปี (10 ปีในบางกรณี)
3. คดีความ — อายุความ 10 ปี
4. ตรวจสอบภายในของบอร์ด — ขอดูเอกสารย้อนหลัง
5. M&A Due Diligence — ผู้ซื้อขอตรวจสอบเอกสารทั้งหมด

ในแต่ละสถานการณ์ — ถ้าเปิดเอกสารแล้ว signature ขึ้น "unknown" หรือ "expired" จะใช้พิสูจน์ในศาลได้ยาก แม้ว่าตอนเซ็นจะถูกต้องตามกฎหมายทุกประการ

ปัญหาที่ซ่อนอยู่: เอกสารที่ "เปิดไม่ได้แล้ว"

เอกสารดิจิทัลที่เซ็นไว้แล้วอาจ verify ไม่ผ่านได้จาก 3 สาเหตุหลัก

สาเหตุ 1: Certificate หมดอายุ

Certificate ของ CA มีอายุปกติ 1-3 ปี เมื่อหมดอายุ ลายเซ็นที่ใช้ cert นั้นอาจ verify ไม่ผ่าน

สาเหตุ 2: CA หยุดให้บริการ OCSP/CRL

CA บางรายเลิกกิจการ หรือหยุดให้บริการตรวจสอบ revocation status ของ cert เก่า เมื่อนั้น verifier ไม่สามารถยืนยันได้ว่า cert ที่ใช้เซ็นไม่ได้ถูกเพิกถอน

สาเหตุ 3: Hash Algorithm ล้าสมัย

เทคโนโลยี hash algorithm มีอายุการใช้งาน:

• MD5 — broken แล้ว (deprecated ตั้งแต่ 2008)
• SHA-1 — ถูก deprecate แล้ว (collision attack 2017)
• SHA-256 — ปลอดภัยตอนนี้ (อนาคตอาจถูกท้าทาย)

เอกสารที่ใช้ algorithm เก่าอาจถูกตั้งคำถามว่า trustworthy ไหม

Self-test สำหรับองค์กรของคุณ

ลองตรวจสอบเอกสาร paperless ที่บริษัทคุณเซ็นไว้แล้ว:

1. เปิด PDF ที่เซ็นเมื่อ 3 ปีที่แล้วใน Adobe Acrobat
2. คลิก Signature Panel ด้านซ้าย
3. ดูว่าขึ้น "Signature is valid" สีเขียวไหม?
4. ลองเปิด PDF ที่เซ็นเมื่อ 5 ปีก่อน
5. ผลเหมือนกันไหม?

ถ้าผลต่างกัน — คุณกำลังเสียหลักฐานทางกฎหมายทุกวันโดยไม่รู้ตัว

ลายเซ็นใน PDF มี 4 ระดับมาตรฐาน

ตามมาตรฐาน ETSI EN 319 142-1 (PAdES — PDF Advanced Electronic Signatures) ลายเซ็นใน PDF แบ่งเป็น 4 ระดับหลัก พร้อมกับมีระดับที่ "ไม่ใช่มาตรฐาน" อีก 1 แบบที่หลายระบบใช้กัน

แต่ละระดับมีองค์ประกอบและคุณสมบัติที่ต่างกัน อ่านต่อไปจะเข้าใจว่าทำไมระดับสูงเก็บได้นานกว่า

ระดับ 0: Visual Signature (ไม่ใช่ระดับมาตรฐาน)

คืออะไร: รูปลายเซ็น (image) ที่ถูกแสดงในเอกสาร PDF — ไม่ว่าจะมาจาก scan ลายเซ็นจริง วาดบนมือถือ หรือ paste จากไฟล์รูป — โดยไม่มี cryptographic signature object อยู่ภายใน PDF

Anatomy: ทำไมต่างจาก Cryptographic Signature

ภาพข้างล่างแสดงให้เห็นว่า PDF ที่ใช้ Visual Signature และ PDF ที่ใช้ Cryptographic Signature ดูคล้ายกันที่หน้าเอกสาร แต่โครงสร้างภายในต่างกันสิ้นเชิง

ความแตกต่างสำคัญ:

• Visual Signature = แค่ "pixels" ในเอกสาร เหมือนกับรูปอื่น ๆ ใน PDF
• Cryptographic Signature = มี "PKCS#7 object" ที่ฝังในโครงสร้าง PDF พร้อม certificate, hash, timestamp

4 รูปแบบ Visual Signature ที่พบบ่อยในวงการ

ในประเทศไทย ระบบ paperless และ ERP หลายแห่งใช้ Visual Signature แต่เรียกว่า "Digital Signature" — แบ่งได้เป็น 4 รูปแบบหลัก

รูปแบบที่ 1: Image Paste โดยตรง
ใช้ Word หรือ Google Docs แทรกรูปลายเซ็น แล้ว save as PDF — รูปลายเซ็นเป็นแค่ image ฝังอยู่ในเอกสาร ใครเปิดด้วย PDF editor ก็ลบหรือแก้ไขได้

รูปแบบที่ 2: Mobile App ที่วาดลายเซ็น
ผู้บริหารวาดลายเซ็นบนหน้าจอมือถือ — แอปบันทึกเป็น PNG แล้ว embed ลงใน PDF เป็นรูปทั่วไป ไม่มี cryptographic ผูกกับตัวตน

รูปแบบที่ 3: Workflow App + Database Timestamp
ผู้บริหารกดปุ่ม "Approve" ในแอป → ระบบ generate PDF พร้อมรูปลายเซ็นและข้อความ "Approved by..." → บันทึก timestamp ใน database ของ vendor — Vendor มัก claim ว่าเป็น "Digital Signature" แต่ไม่มี cryptographic อยู่ใน PDF จริง

รูปแบบที่ 4: Encrypted PDF + Internal Hash
ใช้ "PDF encryption" หรือ "Password-protected PDF" + รูปลายเซ็น แล้วเก็บ hash ใน database ของ vendor เอง — ไม่ใช่ standard และถ้า vendor หาย เอกสาร verify ไม่ได้อีก

วิธีตรวจสอบใน Adobe Acrobat (ฟรี)

วิธีที่ง่ายที่สุดในการแยกแยะว่าเอกสารของคุณเป็น Visual หรือ Cryptographic Signature คือเปิดใน Adobe Acrobat Reader DC แล้วดู Signature Panel

ผลที่ได้บอกได้ทันทีว่า:

• ✅ "Signature is valid" = Cryptographic Signature ของจริง — ตรวจระดับต่อ (B-T / B-LT / B-LTA)
• ⚠️ "Has problems" = Cryptographic แต่มีปัญหา (cert expired, untrusted CA, ฯลฯ)
• ❌ "No signatures present" = แค่ Visual Signature — Upgrade ระบบเร่งด่วน

คุณสมบัติของ Visual Signature

• ❌ ไม่มี cryptographic protection
• ❌ ตรวจการแก้ไขไม่ได้ (ใครเอาไปลบ paste ใหม่ได้)
• ❌ ไม่ผูกกับตัวตนผู้เซ็นในทางเทคนิค
• ❌ ไม่มี timestamp ที่เชื่อถือได้
• ❌ Adobe Acrobat ขึ้น "No signatures present"

ผลทางกฎหมายไทย: เป็นแค่ Level 1 (General Electronic Signature) ตามพรฎ.วิธีการแบบปลอดภัยฯ พ.ศ. 2553 — มีผลผูกพันแต่อ่อนที่สุด ในศาลคู่กรณีโต้แย้งได้ง่ายว่า "ไม่ได้เซ็น" หรือ "เอกสารถูกแก้ไข"

เก็บได้นานเท่าไหร่: ไม่จำกัด — แต่ไม่มีค่าทางกฎหมายในระยะยาว

เหมาะกับ: บันทึกภายในเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ไม่มีผลทางกฎหมายและไม่ต้องเก็บนาน

ระดับ 1: PAdES B-B — Basic Cryptographic

คืออะไร: ลายเซ็นที่ใช้ PKCS#7 (Public Key Cryptography Standards #7) ฝังลงใน PDF พร้อมกับ certificate chain ของผู้เซ็น

โครงสร้าง: PDF Content + PKCS#7 Signature + Signing Certificate + Cert Chain (ดูภาพเปรียบเทียบ 4 ระดับด้านล่าง)

คุณสมบัติ:

• ✅ Cryptographic signature ที่ตรวจการแก้ไขได้
• ✅ Certificate chain embedded (ไม่ต้อง download ภายหลัง)
• ✅ ผูกกับตัวตนผู้เซ็น (ผ่าน X.509 certificate)
• ⚠️ Signing time เป็น claim ของ signer เอง ไม่ใช่ third-party
• ⚠️ ต้องมี OCSP/CRL service online เพื่อ verify

ผลทางกฎหมายไทย: เป็น Level 3 (Qualified Electronic Signature) ได้ ถ้า cert ออกจาก CA ที่ ETDA รับรอง — มีผลผูกพันสูงสุด

เก็บได้นานเท่าไหร่: ตามอายุ cert (ปกติ 1-3 ปี) — หลังจากนั้น verify อาจไม่ผ่าน

เหมาะกับ: เอกสารทั่วไปที่ไม่ต้องเก็บเกินอายุ cert

ตัวอย่าง output การ verify:

ระดับ 2: PAdES B-T — เพิ่ม Trusted Timestamp

คืออะไร: B-B + timestamp token จาก Trusted Time Stamping Authority (TSA) ที่ฝังในลายเซ็น

โครงสร้าง: B-B ทั้งหมด + TSA Token (TSA Cert + Signed time + Hash)

คุณสมบัติเพิ่มจาก B-B:

• ✅ พิสูจน์เวลาที่เซ็นได้โดย third-party
• ✅ ป้องกันการอ้าง backdating ในศาล
• ✅ เป็น prerequisite สำหรับ B-LT และ B-LTA

TSA ที่ใช้ในไทย:

• ETDA TSA: https://timestamp.etda.or.th/tsa (ฟรีสำหรับหน่วยงานราชการ)
• Commercial TSA จาก qualified providers

ผลทางกฎหมายไทย: เหมือน B-B แต่มี proof of time ที่แข็งแกร่งขึ้น

เก็บได้นานเท่าไหร่: 2-5 ปี — TSA cert ก็มีอายุจำกัด

เหมาะกับ: เอกสารที่ต้องการ proof of time เช่น สัญญาที่มี expiry date, deadline ของ tender

ตัวอย่าง output:

ระดับ 3: PAdES B-LT — Long-Term Validation

คืออะไร: B-T + การฝัง CRL (Certificate Revocation List) และ OCSP responses ลงใน DSS (Document Security Store) ของ PDF

โครงสร้าง: B-T ทั้งหมด + DSS (CRL responses + OCSP responses + Validation data)

คุณสมบัติเพิ่มจาก B-T:

• ✅ Verify ได้ แม้ cert หมดอายุ
• ✅ Verify ได้ offline (ไม่ต้องเชื่อมต่อ CA)
• ✅ ทนต่อการที่ CA ปิดให้บริการในอนาคต

ทำไมสำคัญ:

ผลทางกฎหมายไทย: Level 3 ที่แข็งแกร่งสำหรับการเก็บระยะยาว

เก็บได้นานเท่าไหร่: 10-15 ปี — แต่ถ้า TSA cert หมด trust อาจมีปัญหา

เหมาะกับ: เอกสารบัญชี, สัญญาทั่วไป, AIP/PR/PO ที่ต้องเก็บ 10 ปี

ระดับ 4: PAdES B-LTA — Long-Term Archive ★

คืออะไร: B-LT + Archive Timestamp ที่สามารถต่ออายุได้ทุก 3-5 ปี เพื่อขยายความน่าเชื่อถือไปอย่างไม่จำกัด

โครงสร้าง: B-LT ทั้งหมด + Archive Timestamp (ครอบ signature + DSS เดิม + TSA Token ใหม่) ซึ่งสามารถเพิ่มเติมได้อีกรอบทุก 3-5 ปี

เปรียบเทียบโครงสร้างของทั้ง 4 ระดับ

ภาพข้างล่างแสดงให้เห็นว่าแต่ละระดับ "เพิ่ม" layer จากระดับก่อนหน้า — ไม่ใช่ทดแทนกัน

คุณสมบัติเพิ่มจาก B-LT:

• ✅ ต่ออายุได้ไม่จำกัด — ทำซ้ำเป็น chain ของ archive timestamps
• ✅ ป้องกันการที่ TSA cert หมดอายุ
• ✅ ป้องกันการที่ hash algorithm ล้าสมัย (re-archive ด้วย algorithm ใหม่)
• ✅ Verify ได้ ตลอดไป ตราบเท่าที่ต่ออายุก่อนรอบจะหมด

Archive Timeline: เซ็นปี 2569 → ต่ออายุ Archive TS #1 ปี 2572 → #2 ปี 2576 → #3 ปี 2580 → ต่อเนื่องไปเรื่อย ๆ

ผลทางกฎหมายไทย: Level 3 ระดับสูงสุด — ใช้ได้ในศาลและการตรวจสอบทุกระดับ

เก็บได้นานเท่าไหร่: ไม่จำกัด

เหมาะกับ: สัญญา 10+ ปี, เอกสารการเงิน, รายงานบอร์ด, เอกสารถาวร, AML records

ตารางเปรียบเทียบ 4 ระดับ + Visual

Feature	Visual	B-B	B-T	B-LT	B-LTA
Cryptographic Signature	❌	✅	✅	✅	✅
Certificate Chain	❌	✅	✅	✅	✅
Trusted Timestamp	❌	❌	✅	✅	✅
Embedded CRL/OCSP	❌	❌	❌	✅	✅
Archive Timestamp	❌	❌	❌	❌	✅
Verify offline	❌	❌	❌	✅	✅
Verify หลัง cert หมด	❌	❌	❌	✅	✅
Verify ตลอดไป	❌	❌	❌	❌	✅
เก็บได้นาน	ไม่มีค่า	1-3 ปี	2-5 ปี	10-15 ปี	ไม่จำกัด

เลือกระดับยังไงให้เหมาะกับเอกสารของคุณ

ตารางคู่มือเลือกระดับลายเซ็นตามประเภทเอกสาร:

ประเภทเอกสาร	ระดับขั้นต่ำ	ระดับแนะนำ
บันทึกภายในทั่วไป	Visual	B-B
Memo, Minutes ทั่วไป	B-B	B-T
เอกสารบัญชี	B-T	B-LT
ใบกำกับภาษี	B-T	B-LT
AIP/PR/PO ภาครัฐ	B-LT	B-LT
สัญญาธุรกิจ	B-LT	B-LTA
สัญญาเช่าระยะยาว	B-LTA	B-LTA
เอกสารจัดซื้อภาครัฐ	B-LT	B-LTA
รายงานบอร์ด	B-LTA	B-LTA
เอกสาร AML	B-LT	B-LTA
M&A documents	B-LTA	B-LTA
เอกสารถาวร	—	B-LTA

หลักการง่าย ๆ:

• เอกสารเก็บ < 2 ปี → B-B พอ
• เอกสารเก็บ 2-5 ปี → B-T
• เอกสารเก็บ 5-10 ปี → B-LT
• เอกสารเก็บ 10+ ปี หรือถาวร → B-LTA

ตรวจสอบระบบ ERP ของคุณยังไง

ใช้ checklist 8 ข้อนี้ตรวจสอบเอกสารที่ระบบของคุณเซ็นออกมา

ระดับพื้นฐาน

1. ☐ เปิด PDF เซ็นแล้วใน Adobe Acrobat
2. ☐ คลิก Signature Panel
3. ☐ ขึ้น "Signature is valid" สีเขียวไหม?

ระดับ B-T (Trusted Timestamp)

4. ☐ มี "trusted timestamp" ระบุชัด
5. ☐ TSA name แสดงขึ้น (เช่น ETDA หรือ qualified TSA)

ระดับ B-LT/B-LTA (Long-term)

6. ☐ ขึ้น "Signature is LTV enabled"
7. ☐ ตัด internet แล้ว verify ผ่าน

ระดับ Trust Chain

8. ☐ Trust path ถึง Root CA ที่ ETDA รับรอง (เช่น NRCA — Thailand National Root CA)

ถ้าตอบ ❌ แม้ข้อเดียว — แสดงว่าระบบของคุณยังไม่ครบมาตรฐานในระดับนั้น และเอกสารที่เซ็นไว้แล้วอาจ verify ไม่ผ่านในอนาคต

ข้อสังเกตสำคัญ: ระบบที่ใช้ "Visual Signature" ไม่ใช่ Digital Signature

ในวงการ ERP และ paperless ไทย หลายระบบโฆษณาว่ามี "Digital Signature" แต่จริง ๆ แล้วเป็นแค่ Visual Signature (รูปลายเซ็นที่ paste ลง PDF) ซึ่งไม่มี cryptographic protection ใด ๆ เลย

วิธีตรวจสอบง่าย ๆ:

ระบบเหล่านี้:

• ❌ ไม่ตรวจการแก้ไขเอกสารได้
• ❌ ไม่ผูกกับตัวตนผู้เซ็น
• ❌ ใช้พิสูจน์ในศาลยาก
• ❌ ไม่ comply กับพรบ.ธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ มาตรา 9 ในระดับ Qualified

ก่อนตัดสินใจซื้อระบบ — ขอให้ vendor demo การ verify ใน Adobe Acrobat เพื่อยืนยันว่าเป็น Digital Signature จริงไม่ใช่แค่ Visual

คำถามที่ควรถาม Vendor

ถ้ากำลังพิจารณาระบบ ERP/paperless ใหม่ ใช้คำถามเหล่านี้ตรวจสอบ:

ระดับลายเซ็น

1. ระบบใช้ลายเซ็นแบบไหน — Visual / B-B / B-T / B-LT / B-LTA?
2. Certificate มาจาก CA ไหน? ETDA รับรองหรือไม่?
3. Trust chain ขึ้นไปถึง Root CA ไทย (NRCA) หรือไม่?

Long-term

4. ถ้า cert หมดอายุไปแล้ว เอกสารที่เซ็นไว้ยัง verify ได้ไหม?
5. ระบบรองรับการเก็บเอกสาร 10 ปีตามระเบียบสารบรรณ ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 ไหม?
6. มี Archive Timestamp ที่ต่ออายุอัตโนมัติไหม?

Verification

7. ขอ demo เปิดเอกสารใน Adobe Acrobat — ขึ้น "LTV enabled" ไหม?
8. มี Public Verification Portal ให้บุคคลภายนอก verify ไหม?

คำตอบที่ควรระวัง

• ❌ "ลายเซ็นเราปลอดภัย ใช้ AES-256" → AES คือ encryption ไม่ใช่ signature
• ❌ "เซ็นเสร็จก็ verify ได้ตลอดไป" → ถ้าไม่ระบุ PAdES profile = อาจไม่จริง
• ❌ "ระบบเราดีกว่าคู่แข่ง" → ขอ technical proof ที่ตรวจสอบได้

Roadmap Upgrade สำหรับองค์กร

ถ้าระบบปัจจุบันอยู่ที่ระดับ B-B และต้องการขยับขึ้น ทำได้แบบ phased:

Phase	จาก → ไป	Effort	Impact
Phase 1	B-B → B-T	1-2 สัปดาห์	+ Trusted timestamp
Phase 2	B-T → B-LT	3-5 สัปดาห์	+ Verify offline
Phase 3	B-LT → B-LTA	1 สัปดาห์	+ Verify ตลอดไป
Phase 4	Migration	3-6 เดือน	Upgrade เอกสารเก่า

แต่ละ phase สามารถ deploy แยกได้โดยไม่กระทบเอกสารที่เซ็นแล้ว — เป็น progressive enhancement

Action Items วันนี้

สำหรับผู้บริหารและ IT Director:

1. ตรวจสอบเอกสารที่ paperless ไปแล้ว — เปิด PDF เก่าใน Adobe Acrobat ดูว่า signature ยัง valid อยู่ไหม
2. ระบุประเภทเอกสารและอายุที่ต้องเก็บ — ใช้ตารางใน "ทำไมต้องเก็บ 10 ปี"
3. กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำขององค์กร — เอกสารแบบไหนต้องเซ็นระดับใด
4. ตรวจสอบระบบ ERP ปัจจุบัน — ใช้ checklist 8 ข้อ
5. วาง Roadmap upgrade — ค่อย ๆ ยกระดับตามความสำคัญ

ปิดท้าย

เอกสารที่เซ็นวันนี้ คือหลักฐานของวันพรุ่งนี้ ระบบ ERP ที่ดีไม่ใช่แค่เซ็นได้ แต่ต้องเก็บได้ ตรวจสอบได้ ตามอายุที่กฎหมายกำหนด

- ทีมงาน Saeree ERP

ไม่ว่าคุณจะเลือกระดับลายเซ็นไหน ขอให้เลือกอย่างมีข้อมูล เพราะการเลือกผิดในวันนี้กลับไปแก้ในวันที่ต้องใช้เอกสารเป็นหลักฐานไม่ได้

เกี่ยวกับ Saeree ERP

Saeree ERP ของบริษัท Grand Linux Solution ปัจจุบัน implement Digital Signature ในระดับ PAdES B-B พร้อม INET-CA Trust Chain ที่ TGO กว่า 5 ปี และกำลังยกระดับเป็น PAdES B-LTA ในปี 2569 ซึ่งเป็นระดับสูงสุดของมาตรฐาน PAdES ในปัจจุบัน และจะพัฒนาต่อไปตามมาตรฐานที่ยกระดับขึ้นในอนาคต

Roadmap การพัฒนา 2569

• Q2 2569: ยกระดับเป็น PAdES B-T (Trusted Timestamp ผ่าน ETDA TSA)
• Q3 2569: B-LT (Embedded CRL/OCSP สำหรับเอกสารเก็บ 10 ปี)
• Q4 2569: B-LTA (Archive Timestamp สำหรับเอกสารถาวร)
• 2570: ETDA Conformance Assessment

ดูบทความที่เกี่ยวข้อง: Checklist ก่อนทำ Paperless: 10 เรื่องสำคัญสำหรับหน่วยงานราชการไทย และ ไฟล์ PDF ในระบบ ERP เก็บที่ไหนปลอดภัยที่สุด: 3 Approach และ ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (e-Signature) มีกี่แบบ?

ภาคผนวก: ศัพท์เทคนิคที่ควรรู้

คำ	ความหมาย
PAdES	PDF Advanced Electronic Signatures (ETSI EN 319 142-1)
PKCS#7	Public Key Cryptography Standards #7 — รูปแบบ signature ที่ใช้ใน PDF
CA	Certificate Authority — องค์กรที่ออก digital certificate
NRCA	Thailand National Root Certification Authority — Root CA ของไทยที่ดำเนินการโดย ETDA
TSA	Time Stamping Authority — ผู้ออก trusted timestamp ตาม RFC 3161
CRL	Certificate Revocation List — รายชื่อ cert ที่ถูกเพิกถอน
OCSP	Online Certificate Status Protocol — ตรวจสถานะ cert online
DSS	Document Security Store — โครงสร้างใน PDF ที่เก็บ validation data
LTV	Long-Term Validation — ความสามารถ verify หลังผ่านไปนาน
ETDA	สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Transactions Development Agency)

บทความนี้จัดทำขึ้นจากประสบการณ์การ implement ระบบ Digital Signature ในระบบ ERP สำหรับหน่วยงานราชการไทย หากต้องการคำปรึกษาเรื่อง Digital Signature ในองค์กรของคุณ ติดต่อได้ที่ sale@grandlinux.com หรือ 02-347-7730